Hoofdstuk 63, vertaling: Gebeurtenissen rond Marseille

Gebeurtenissen rond Massilia

Zo werd de stad Massilia gesticht, dicht bij de monding van de Rhône in een afgelegen baai. Maar de Liguriërs daagden de Grieken, omdat ze na de dood van Nanus jaloers waren op de voorspoedige zaken van de nieuwe stad, de hele tijd uit tot oorlog. Die overtroffen hen echter spoedig zozeer in moed, dat zij hen (de Liguriërs) niet alleen van hun grenzen weerden, maar ook, nadat ze hun vijanden hadden verslagen en hun landerijen hadden bezet, er meerdere nieuwe kolonies stichtten.
Van hen dus leerden de Galliërs, die veel hadden rondgezworven tot ze in die streek waren aangekomen, nadat ze hun barbaarse levenswijze hadden afgezworen een beschaafde manier van leven en landbouw en de kunst van het schrijven.
Toen leefden zij namelijk volgens wetten, niet volgens wapens, toen namen zij de de gewoonte aan wijn te verbouwen en olijven te zaaien, en waren zij zo netjes en begerig naar beschaving en namen zij door studie de Griekse levenswijze zozeer over, dat het leek alsof niet de Grieken in Gallië waren geëmigreerd, maar de Galliërs in Grieken waren veranderd.
Daarna vergrootten verjaagde aangrenzende volkeren de oorlogsroem van de stad en zij vertelden in hun streken over de beroemde moed van de Grieken. Ook een leger van de Carthagers werd verslagen toen oorlog ontstond vanwege enkele gekaapte vissersschepen; met de Hispaniërs werd vriendschap gesloten; het met de Romeinen gesloten verdrag werd bijna vanaf het begin van de stad met het volste vertrouwen in ere gehouden.
Want toen de Massiliërs hoorden dat de stad Rome door een Gallische stam ingenomen en in brand gestoken was en de Romeinen niets hadden om zich vrij te kopen, verzamelden zij publiek en privé goud en zilver om de schatting voor de Galliërs aan te vullen. Hierna stortten de Romeinen de geschenken, die ze de Delfische Apollo als dankbetuiging zouden brengen, in de schatkist van de Massiliërs.

Spreekwoorden
Niets wat op zijn plaats blijft, zal daar altijd blijven.
Wie op de grond ligt, kan niet vallen.